Historia Teatru

POCZĄTKI TEATRU

Starożytna Grecja

Źródła teatru

Sztuka ta ma swoje źródła w starożytnych formach kultu religijnego. Pochodzi od dionizji – świąt w starożytnej Grecji organizowanych na cześć Dionizosa – boga wina, urodzajów, a także narodzin i śmierci.

Wykształcenie się form teatralnych

W starożytnej Grecji wykształcił się jeden z rodzajów literackich – dramat. Z Dionizji Wielkich, czyli obrzędów i procesji urządzanych wiosną w miastach, wykształciła się tragedia. Z kolei Dionizje Małe, święta ku czci Dionizosa obchodzone jesienią na wsiach, dały początek komedii. Natomiast z dytyrambów – pieśni śpiewanych ku chwale Dionizosa – wykształcił się dialog koryfeusza (czyli przewodnika chóru) z chórem. Koryfeusz stał się też prototypem aktora.
Po raz pierwszy aktora wprowadził w 543 roku p.n.e. Tespis. Później Ajschylos dołączył drugiego aktora, a Sofokles uznał za stosowne wprowadzenie aktora trzeciego. W jednym czasie na scenie starogreckiego teatru nie pojawiało się więcej niż 3 aktorów. Aktorzy występowali w kolorowych maskach, które odzwierciedlały humor granej przez nich postaci.

MASKI AKTORÓW

TEATR GRECKI

Starożytny Rzym

 U podłoża teatru starorzymskiego leży rzecz jasna teatr starożytnej Grecji. Często aktorami w Rzymie byli właśnie Grecy. Znacznie częściej wystawiano jednak komedie niż tragedie.

Pierwsze przedstawienia były – tak jak w Grecji – związane z obrzędami religijnymi. Potem stały się samodzielnymi widowiskami. Fundatorami tych kosztownych przedsięwzięć byli zamożni obywatele.

W starożytnym Rzymie wykształcił się nowy typ spektaklu mimicznego oraz pantomima, w której pojawiał się tylko jeden aktor. Z towarzyszeniem śpiewów i tańców przedstawiał on wybraną historię z mitologii greckiej.

Pierwsze przedstawienie starożytnego Rzymu odbyło się w roku 364 p.n.e. i było to ludi scaenici – występy mimiczne zespołu z Etrurii z towarzyszeniem tańców, śpiewów i przy akompaniamencie fletu. Występ ten był jednocześnie przebłagiwaniem bogów. Kolejnym istotnym wydarzeniem był 4-dniowy spektakl Ludi Romani w 387 p.n.e. Od tej pory Ludi Romani wystawiano każdego roku we wrześniu. Później zaczęto też wystawiać Ludi Plebeii w listopadzie, Ludi Ceriales i Ludi Megalenses ku czci bogini Kybele w kwietniu, a także Ludi Apollinares w lipcu.

Występowali – podobnie jak w Grecji – sami mężczyźni, jedynie w przedstawieniach mimicznych pojawiały się czasem kobiety. Początkowo aktorzy nie zakładali masek, występowali jednak w perukach. Z czasem zaczęli zakładać lekkie maski, które miały wyobrażać różne postacie.

 ŚREDNIOWIECZE

Teatr średniowieczny oznacza widowiska religijne, a także świeckie wystawiane w średniowieczu w formie nabożeństw (religijne), jak i dla rozweselenia ludu (świeckie). 

Teatr średniowieczny wywodzi się od teatru antycznego. Został przechowany od starożytności poprzez kultywowanie uroczystości dworskich i kościelnych, a także turniejów rycerskich, w których zachowały się elementy dawnego teatru. Widowiska wywodzące się z teatru antycznego zachowały się jednak w najczystszej formie dzięki tradycji ludowej sztuki widowiskowej w postaci mimu podtrzymywanej przez wędrownych śpiewaków i sztukmistrzów zwanych histriones. 

Teatr średniowieczny przybliżał wydarzenia z historii świętej i prawdy wiary ludziom, którzy nie potrafili czytać. Najważniejszą formą teatru średniowiecznego było misterium, oparte na wątkach biblijnych (szczególnie na wydarzeniach związanych ze śmiercią i zmartwychwstaniem Chrystusa).

TEATR SZEKSPIROWSKI

Po pewnym czasie zaczął się rozwijać teatr nowożytny. Jego głównym przedstawicielem jest William Sheakspire. 

CECHY DRAMATU SZEKSPIROWEGO:

 - załamanie zasady decorum - wprowadzenie śmiesznych, rubasznych scen
- załamanie zasady mimesis na rzecz kreacji poprzez tworzenie fantastycznych rzeczywistości oraz dbałość o język wypowiedzi

- załamanie zasady trzech jedności. Struktura tragedii szekspirowskiej:
. podział akcji na: ekspozycje, powstanie, rozwój konfliktu, kryzys, rozwiązanie
. czas: długi okres czasu
. miejsce: rozprzestrzenienie dramatu

- Paralelizm świata przedstawionego, na który składa się świat ziemski i pozaziemski - wzajemnie się przenikają
- Kreacja bohatera pogłębionego psychologicznie - zerwanie z postacią starożytnego bohatera.
- Wprowadzenie scen zbiorowych, służących ocenie i charakterystyce społeczeństwa
- Ograniczenie roli fatum na rzecz kreacji człowieka- kowala swojego losu

- Rezygnacja z antycznego podziału na: prologos, parodos, epizodion, stasimon, eksodos
- Pisany prozą